Een recent gepubliceerd langetermijnonderzoek naar berggorilla’s heeft interessante nieuwe inzichten opgeleverd over de vraag waarom berggorilla vrouwtjes, en soms ook andere groepsleden, hun jongen blijven dragen nadat ze zijn overleden. Het team van het Dian fossey Gorilla Fund documenteerde, op basis van decennialange continue observatie, het moedergedrag na 141 gevallen van sterfte onder de jongen. Dit is de grootste dataset in zijn soort voor welke apensoort dan ook.

Het dragen van overleden jongen is waargenomen bij een aantal primaten en zelfs bij niet-primaten zoals dolfijnen. In het huidige onderzoek ontdekte de wetenschappers dat moeders in meer dan 60 procent van de gevallen hun overleden jongen soms dagen of zelfs wekenlang bij zich droegen.

Over de onderzoeker James Munyawera
Het onderzoek werd geleid door James Munyawera. James kwam voor het eerst bij het Dian Fossey Gorilla Fund kwam als student aan de Universiteit van Rwanda voor de veldcursussen. Hij werd vervolgens een van de onderzoeksassistenten, die gegevens over de gorilla’s verzamelde met behulp van het protocol voor langetermijn gedrag. Hij werd daarna gepromoveerd tot Field Data Officer, verantwoordelijk voor het organiseren van alle gegevensverzameling over de vele gorillafamilies die het Dian Fossey Gorilla Fund bestudeerd. James Munyawera ontving vervolgens een beurs aan de Universiteit van Oxford en is onlangs begonnen aan een promotieprogramma aan de Universiteit van Oregon, waar hij zich richt op de genetica van gorilla’s.

James observeerde de berggorilla’s zes jaar lang en documenteerde hun reacties bij het verlies van een jong. Hij raakte geïnteresseerd en wilde begrijpen wat de verschillende gedragingen die we zien, zou kunnen beïnvloeden. “Deze momenten zijn emotioneel zeer krachtig en inzicht in gedrag dat verband houdt met dit verlies kan ons begrip van de sociale banden, de zorg voor gorilla’s en hoe ze met verlies omgaan, verdiepen. Het gebruik van onze langetermijngegevens was een uitstekende gelegenheid om dit gedrag systematischer te bestuderen.”, aldus James Munyawera.

Wat we hebben geleerd
Het wetenschappelijke onderzoek toonde aan dat de belangrijkste voorspeller van of, en hoe lang, een moeder het lichaam van haar baby droeg, de doodsoorzaak was. Baby’s die stierven aan niet-traumatische oorzaken, zoals ziekte, werden veel vaker en langer gedragen dan baby’s die stierven aan traumatische oorzaken, zoals ongelukken of verwondingen. Dit patroon komt overeen met uitkomsten van eerdere studies met chimpansees en uit bredere analyses van primatensoorten. Een mogelijke verklaring is dat traumatische sterfgevallen duidelijkere signalen geven dat de baby is overleden, zoals zichtbare wonden of bloed, waardoor moeders de dood mogelijk sneller herkennen.

Gedetailleerde gedragsobservaties toonden aan dat moeders vaak typisch verzorgingsgedrag vertoonden ten opzichte van overleden baby’s, vooral wanneer de dood niet-traumatisch was. Dit gedrag omvat het verzorgen van het lichaam, het dragen ervan op de borst of het hoofd, het likken ervan, ernaar staren en het soms afschermen van andere groepsleden. Dergelijke handelingen worden normaal gesproken uitgevoerd bij levende baby’s. Dit suggereert dat moeders, wanneer er geen duidelijke uiterlijke tekenen van letsel zijn, in eerste instantie mogelijk niet herkennen dat hun baby is overleden. In plaats daarvan kunnen ze de baby blijven behandelen alsof hij nog leeft, in ieder geval in de eerste periode na het overlijden.

De studie documenteerde ook interacties met dode baby’s door niet-moeders, waaronder zowel mannetjes als vrouwtjes van verschillende leeftijden. In sommige gevallen droegen deze individuen het lijkje of verzorgden het nauwlettend. Dit gedrag verschilt enigszins van de patronen die bij chimpansees worden waargenomen en weerspiegelt mogelijk de bijzonder hoge mate van sociale cohesie in berggorillagroepen.

Waarom is dit onderzoek belangrijk?
Dit onderzoek laat zien wat er mogelijk wordt met bijna 60 jaar aan continue data. De wetenschappers kunnen verder gaan dan anekdotes en patronen uit de data halen en die begrijpen. Zeker als het gaat om dit soort zeer zeldzame en emotioneel krachtige momenten.

Wat vooral opvalt, is hoe de omstandigheden van een sterfgeval het moedergedrag beïnvloeden. De bevinding dat traumatische versus niet-traumatische sterfgevallen tot zulke verschillende reacties leiden, vertelt ons iets belangrijks over hoe gorilla’s verlies waarnemen en verwerken. Inzichten die we alleen konden verkrijgen door systematische, langdurige observatie.

Dit onderzoek benadrukt ook het groeiende belang van de begeleiding van jonge wetenschappers in de gebieden waar organisaties als het Dian Fossey Gorilla Fund in Afrika werken.

Bronnen:
Munyawera, J., Morrison, R. & Eckardt, W. Responses of mountain gorillas (Gorilla beringei beringei) to deceased infants. Primates 67, 37–48 (2026). https://doi.org/10.1007/s10329-025-01229-w

Vertaling en bewerking van Holding On After Loss: The Science Behind Why Gorilla Mothers Carry Infants After Death.

Photo Credits: 123RF (photo 21850839) & Dian Fossey Gorilla fund