Heb je je ooit afgevraagd waarom we kussen?
De kunst van het zoenen bestond mogelijk al vóór de mens. Verhalen over de kus van ware liefde zijn misschien wel eeuwenoud. En volgens een nieuw onderzoek bestonden kussen mogelijk al vóór de mens op aarde rondliep.

Mensen kussen elkaar platonisch en romantisch, en kussen zijn een belangrijk onderdeel van de popcultuur, zelfs het hoofdonderwerp van liedjes, films en boeken. Mensen kussen als ze hallo zeggen, afscheid nemen, zich verontschuldigen, iets vieren of als ze romantisch willen zijn. Maar ondanks de warme gevoelens die kussen mensen geven, heeft de wetenschap tot nu toe weinig aandacht besteed aan de evolutionaire geschiedenis ervan.

Kussen komt ook voor bij verschillende diersoorten, maar vormt een evolutionaire puzzel. Het lijkt hoge risico’s met zich mee te brengen, zoals de overdracht van ziekten, terwijl het geen duidelijk reproductief of overlevingsvoordeel biedt

Evolutionaire geschiedenis van kussen
In de nieuwe studie voerden de onderzoekers de eerste poging uit om de evolutionaire geschiedenis van kussen te reconstrueren met behulp van een cross-species benadering gebaseerd op de stamboom van primaten. De resultaten wijzen erop dat kussen een eigenschap is bij de mensapen, die zich 21,5 tot 16,9 miljoen jaar geleden ontwikkelde in de voorouder van die groep. Kussen is in de loop van de evolutie behouden gebleven en is nog steeds aanwezig bij de meeste mensapen.

Het team ontdekte ook dat onze uitgestorven menselijke verwanten, de Neanderthalers, waarschijnlijk ook kusten. Deze bevinding, samen met eerdere studies die aantonen dat mensen en Neanderthalers orale microben (via speekseloverdracht) en genetisch materiaal (via kruising) deelden, suggereert sterk dat mensen en Neanderthalers elkaar kusten.

Definitie van de kus
Om de analyses uit te voeren, definieerde het team eerst wat een kus inhoudt. Dit was een uitdaging, omdat veel mond-tot-mondgedragingen zoals de foto bij dit nieuwsbericht, lijken op kussen. Omdat de onderzoekers kussen bij verschillende diersoorten onderzochten, moest de definitie ook toepasbaar zijn op een breed scala aan dieren. Ze definieerden kussen daarom als niet-agressief mond-tot-mondcontact waarbij geen voedsel werd overgedragen.

Na deze definitie te hebben vastgesteld, verzamelden de onderzoekers gegevens uit de literatuur over moderne primatensoorten die kussend zijn waargenomen. Ze richtten zich daarbij op de groep apen en mensapen die in Afrika, Europa en Azië zijn geëvolueerd. Hieronder vielen chimpansees, bonobo’s en orang-oetans, die allemaal kussend zijn waargenomen. Bij onze favoriete diersoort, de gorilla, is het seksueel en platonisch kussen echter zeer zeldzaam.

Vervolgens voerden ze een fylogenetische analyse uit, waarbij ze kussen als een ‘eigenschap’ beschouwden en dit in kaart brachten in de stamboom van primaten. Ze gebruikten een statistische benadering (Bayesiaanse modellering) om verschillende evolutiescenario’s langs de takken van de stamboom te simuleren en zo de waarschijnlijkheid te schatten dat verschillende voorouders ook kussend gedrag vertoonden. Het model werd 10 miljoen keer uitgevoerd om robuuste statistische schattingen te verkrijgen.

Door evolutionaire biologie te integreren met gedragsgegevens, waren de onderzoekers in staat om gefundeerde conclusies trekken over eigenschappen die niet fossiliseren, zoals kussen. Dit stelt de wetenschap in staat sociaal gedrag te bestuderen bij zowel moderne als uitgestorven soorten.

Hoewel de onderzoekers waarschuwen dat de bestaande gegevens beperkt zijn, met name bij niet mensapen, biedt de studie een kader voor toekomstig werk en biedt het primatologen een manier om kusgedrag bij niet-menselijke dieren vast te leggen met behulp van een consistente definitie.

Hoewel kussen een alledaags of universeel gedrag lijkt, is het slechts in 46% van de menselijke culturen gedocumenteerd. De sociale normen en context variëren sterk per samenleving, wat de vraag oproept of kussen een geëvolueerd gedrag is of een culturele uitvinding. Dit is de eerste stap in het beantwoorden van die vraag.

Bron: A comparative approach to the evolution of kissing. Matilda Brindle, Catherine F. Talbot and Stuart West. Evolution and Human Behavior, In Press, Corrected Proof, Available online 19 November 2025

Foto credit: Mbeli Baï Study, WCS Congo