Het Gorilla Rehabilitation and Conservation Education Center (GRACE) heeft een historische primeur: de succesvolle rewilding van geredde Grauer gorilla’s in het oosten van de Democratische Republiek Congo.
Na meer dan tien jaar revalidatie en drie jaar intensieve planning zijn Isangi, Lulingu, Mapendo en Ndjingala veilig overgebracht naar hun nieuwe thuis op Mount Tshiaberimu in het Virunga Nationaal Park.
De vier gorillavrouwtjes nestelen, eten en verkennen de omgeving nu samen met de wilde zilverrug Mwasa, die hen in zijn familiegroep heeft opgenomen.
Genetische boost
De gorilla’s zullen een belangrijke genetische boost geven aan een kleine en geïsoleerde populatie van acht Grauer gorilla’s die op Mount Tshiaberimu leven. Een analyse met verschillende scenario’s voor de kleine populatie geïsoleerde wilde gorilla’s die op Mount Tshiaberimu leven, toonde aan dat de kans groot was dat ze binnen 50 jaar zouden uitsterven, tenzij er nieuwe gorilla’s naar het gebied zouden worden verplaatst. Het aantal gorilla’s op de berg is nu dus toegenomen van acht naar twaalf. Bij deze herintroductie is het voor GRACE de primeur dat gorilla’s uit hun opvangcentrum in het wild zijn uitgezet.
“Dit complexe en ambitieuze project om vier Grauer gorilla’s in het wild te herintroduceren, heeft als doel het uitsterven van de geïsoleerde populatie op Mount Tshiaberimu te voorkomen”, aldus Emmanuel De Merode, directeur van Nationaal Park Virunga. “Na jarenlange voorbereiding en intensieve samenwerking tussen Nationaal Park Virunga, GRACE, Gorilla Doctors en Re:wild, lokale gemeenschappen en wetenschappelijke experts, is het fantastisch om te zien dat de gorilla’s zich succesvol aanpassen aan de natuur.”
De verplaatsing
Isangi, Lulingu, Mapendo en Ndjingala werden in oktober 2024 per helicopter vanuit GRACE in Kasuhgo naar Nationaal Park Virunga gebracht.
“Het was ongelooflijk emotioneel om te zien dat dezelfde helikopter die deze gorilla’s oorspronkelijk naar GRACE bracht, ze nu naar hun nieuwe thuis op Mount Tshiaberimu vervoerde”, zei Katie Fawcett, uitvoerend en wetenschappelijk directeur van GRACE. “Rewilding is de kern van onze missie en onze medewerkers zorgen al meer dan 15 jaar voor deze gorilla’s en bereidden zich al die tijd voor op dit moment. Het was bijna alsof je je kinderen naar de universiteit stuurde.”
De gorilla’s arriveerden tussen 2010 en 2016 bij GRACE, waar ze leefden in een omheind gebied van 15 hectare bos waar ze konden foerageren, socialiseren, klimmen en spelen zoals ze dat ook in het wild zouden doen.
“We zorgen voor deze gorilla’s sinds ze baby’s waren”, zei Jackson Kabuyaya Mbeke, DRC-directeur van GRACE. “Ons uiteindelijke doel was om hen te helpen herstellen van het trauma van de illegale handel in wilde dieren en de omstandigheden die daarop volgden, en hen terug te brengen naar de natuur. Deze gorilla’s zijn extreem veerkrachtig en in GRACE konden zij in alle rust leren hoe te foerageren, nesten te bouwen en deel uit te maken van een sociale groep. Toen we besloten welke gorilla’s de beste kandidaten zouden zijn voor herintroductie, was het overduidelijk dat deze vier vrouwtjes konden bijdragen aan het voortbestaan van hun soort in het wild.”
De keuze voor deze vier gorilla’s
Een team van GRACE, Nationaal Park Virunga en Gorilla Doctors evalueerde en selecteerde vervolgens Mapendo, Ndjingala, Isangi en Lulingu voor de herintroductie in het wild op basis van hun gedrag, reproductieve gezondheid en algehele gezondheid. Het proces volgde de best practice-richtlijnen die de International Union for the Conservation of Nature (IUCN) heeft ontwikkeld voor de herintroductie van mensapen.
“We kennen de gorilla’s buitengewoon goed en we hadden er vertrouwen in dat ze hun eigen voedsel zouden kunnen vinden, elk gevaar dat ze in het wild tegenkwamen zouden kunnen trotseren en het voorbeeld van een mannelijke zilverruggorilla zouden kunnen volgen”, aldus Dalmas Kakule Syangeha, manager dierenverzorging bij GRACE. “Hoewel we ons al jaren hadden voorbereid op de terugkeer van de gorilla’s naar het wild, maakte ik me nog steeds zorgen over hun verhuizing naar een nieuw hooggelegen thuis, maar de verhuizing verliep beter dan we hadden gehoopt. Ik was erg trots om te zien hoe ze zich zo snel aanpasten aan het leven op Mount Tshiaberimu.”
Rewildingcentrum
Nationaal Park Virunga bouwde een speciaal tijdelijk verblijf voor de gorilla’s op Mount Tshiaberimu. Een binnenverblijf met een omheind stuk bos waar Isangi, Lulingu, Mapendo en Ndjingala zich al snel thuis voelden. Ze aten en sliepen normaal en hun gezondheid bleef stabiel tijdens en na de verhuizing.
“We hebben nauw samengewerkt met GRACE om de gezondheid van de gorilla’s enkele maanden vóór de verhuizing te monitoren”, aldus Dr. Cedric Kambere Kibengo, velddierenarts voor Gorilla Doctors in de Democratische Republiek Congo. We hebben lichamelijk onderzoek gedaan en vastgesteld dat de gorilla’s in uitstekende gezondheid verkeerden. Ze pasten zich zo goed aan hun nieuwe omgeving aan dat we bijna geen klinische tekenen van stress zagen. Hun ontlasting was zachter dan normaal, maar dat kon ook te maken hebben met hun nieuwe dieet, het verdween vanzelf. Het is altijd het beste resultaat als er geen veterinaire zorg nodig is.
Zilverrug Mwasa
Eind november 2024 begon een wilde zilverruggorilla genaamd Mwasa de vier vrouwtjes bij de omheining van het rewildingcentrum op Mount Tshiaberimu te bezoeken. Het visuele contact op korte afstand van elkaar was een van de belangrijkste indicatoren waar de verzorgers en dierenartsen op hadden gelet om te bepalen of de vrouwtjes mogelijk in een wilde groep zouden worden opgenomen.
Mwasa keerde enkele dagen achter elkaar terug naar het rewildingcentrum en gaf blijk van zijn interesse in de vrouwtjes door op de grond te slaan, houdingen aan te nemen en geluiden te maken. Allemaal normaal gedrag voor een zilverrug. De vrouwtjes vertoonden gedragingen die erop wezen dat ze evenveel interesse in hem hadden. Ze bleven bijvoorbeeld binnen zijn gezichtsveld, reageerden op zijn roep en kozen er zelfs voor om buiten hun binnenverblijven te slapen om dichtbij hem naast de omheining te zijn.
Na enkele dagen van nauwlettende observatie vond het gorillamonitoringsteam dat het voor de gorilla’s het beste was om ze de kans te geven om samen tijd in het wild door te brengen. Op 3 december 2024 verlieten Isangi, Lulingu, Mapendo en Ndjingala vrijwillig de rewildingsfaciliteit.
Rewilding ging sneller dan verwacht
“De gorilla’s verrasten ons door hoe snel ze het verblijf wilden verlaten om het bos in te trekken”, aldus Benoit Ishaba, hoofd gorillamonitoring op Mount Tshiaberimu en ranger in Nationaal Park Virunga. “Ze wilden bij de zilverrug zijn en begonnen meteen van hem te leren. Binnen drie dagen aten ze planten die op grotere hoogte groeien en die ze nog nooit eerder hadden gegeten, zoals bamboebladeren en bamboescheuten. Nu eten ze meer plantensoorten dan welke gorilla dan ook op Mount Tshiaberimu en ze lijken gezond.”
Alle vier de vrouwtjes vertonen gedrag dat het gorillamonitoringsteam voorzichtig optimistisch heeft gemaakt dat ze zich succesvol aanpassen aan het leven in het wild. De gorilla’s hebben op de juiste manier gefoerageerd, hun nestbouwvaardigheden zijn verbeterd, hun vacht is dik en glanzend en ze hebben volle buiken, wat een goede indicator is dat ze gezond zijn. Gorilla Doctors verzamelt ook regelmatig niet-invasieve biologische monsters voor extra gezondheidsmonitoring.
Zilverrug Mwasa met Lulingu (links) en Mapendo (rechts) na de release
Het gorillamonitoringsteam verwachtte aanvankelijk dat de overgangsperiode enkele maanden tot enkele jaren zou duren. Omdat Mount Tshiaberimu zich op een veel hoger niveau bevindt dan het GRACE-reservaat, wisten ze niet zeker hoeveel tijd de gorilla’s nodig zouden hebben om zich aan te passen aan het koudere klimaat en een dieet te volgen dat uitsluitend bestaat uit planten die van nature op Mount Tshiaberimu groeien, zonder aanvullende voeding.
“Sinds de gorilla’s weer in het wild zijn, voeren we meerdere keren per week visuele gezondheidsbeoordelingen uit en verzamelen we niet-invasieve monsters van ontlasting en speeksel (van gekauwde planten) om hun algehele gezondheid te monitoren”, aldus Dr. Eddy Kambale Syaluha, hoofddierenarts van Gorilla Doctors in DR Congo. “We hebben tot nu toe geen enkele veterinaire interventie hoeven uitvoeren. Het is de visie van Gorilla Doctors om bloeiende populaties oostelijke gorilla’s in het wild te realiseren, en het monitoren van de voortdurende gezondheid van de gorilla’s in hun nieuwe omgeving zal ons dichter bij die gezamenlijke visie brengen.”
Mwasa en de vrouwtjes brengen veel tijd samen door en het gorillamonitoringsteam heeft hem zien paren met Ndjingala. Gorilla’s hebben een complexe sociale dynamiek en het is mogelijk dat een of meer vrouwtjes niet permanent bij Mwasa blijven en zich uiteindelijk bij een andere gorillafamilie aansluiten.
Lokale gemeenschappen
Lokale gemeenschappen zijn cruciale partners geweest in elke fase van de gorillatranslocatie en hun vrijlating in het wild. Voorafgaand aan de verplaatsing organiseerde GRACE twee bijeenkomsten voor de gemeenschap over de plannen om de gorilla’s te laten terugkeren naar de natuur, sponsorde ze beschermingsprogramma’s voor meer dan 400 leerlingen van plaatselijke basisscholen en organiseerde ze twee speciale evenementen voor de gemeenschap.
Ongeveer 400 mensen namen deel aan discussies over het rewilden van de gorilla’s. Meer dan 50 leden van de gemeenschap bezochten GRACE in Kasugho, terwijl 20.000 mensen speciale, op de gemeenschap gerichte, natuurbeschermingsevenementen bijwoonden. GRACE trainde ook zes verzorgers, waaronder een lokale traditionele leider, uit gemeenschappen rond Mount Tshiaberimu om zich aan te sluiten bij het gorillamonitoringsteam dat verantwoordelijk is voor het volgen van de gorilla’s in het wild.
Foto & video Credits: GRACE & Gorilla Doctors
Bron: Bewerkt gemeenschappelijk persbericht van GRACE, Nationaal Park Virunga, Gorilla Doctors, Re:wild, ICCN
